Pierwszoklasista wraca ze szkoły z granatową smugą na zewnętrznej stronie dłoni, a w jego zeszycie część liter jest rozmazana, zanim zdążył dokończyć linijkę. Rodzice dzieci leworęcznych znają ten widok dobrze, bo pisanie od lewej do prawej sprawia, że ręka przesuwa się po świeżo zapisanym tekście i przy okazji zasłania to, co przed chwilą powstało. Zeszyty dla leworęcznych są jednym z rozwiązań, które mogą ułatwić dziecku start w szkole, choć same w sobie nie usuwają wszystkich trudności. W artykule wyjaśniamy, z czego wynikają wyzwania leworęcznych uczniów, czym takie zeszyty różnią się od standardowych i jakie inne elementy mają znaczenie podczas nauki pisania.
Dlaczego pisanie lewą ręką bywa trudniejsze?
Pismo łacińskie, którym posługujemy się w Polsce, biegnie od lewej do prawej strony. Osoba praworęczna odsuwa więc rękę od zapisanego tekstu i cały czas go widzi. Leworęczny uczeń prowadzi dłoń w przeciwnym kierunku, przez co zasłania świeżo napisane litery i może je rozmazać, zwłaszcza gdy używa pióra lub długopisu z wolno schnącym tuszem.
Część dzieci próbuje radzić sobie z tym problemem, wyginając nadgarstek nad linijką w tak zwanym chwycie hakowym. Pozwala to widzieć tekst i nie brudzić kartki, ale bywa męczące i może prowadzić do szybkiego zmęczenia ręki. Dodatkową trudnością są zeszyty na spirali umieszczonej po lewej stronie, która uciska dłoń przy pisaniu blisko grzbietu, oraz wzory liter drukowane na początku linijki, które leworęczne dziecko zakrywa własną ręką.
Czym różnią się zeszyty dla leworęcznych?
Producenci materiałów szkolnych od lat oferują zeszyty projektowane z myślą o osobach piszących lewą ręką. Różnice nie zawsze są widoczne na pierwszy rzut oka, ale w codziennym użytkowaniu mogą mieć znaczenie. Najczęstsze rozwiązania przedstawia poniższe zestawienie:
| Element | Zeszyt standardowy | Zeszyt dla leworęcznych |
|---|---|---|
| spirala lub grzbiet | po lewej stronie kartki | po prawej stronie lub u góry |
| wzór litery do odwzorowania | na początku linijki, po lewej | po prawej stronie, poza zasięgiem dłoni |
| margines | zazwyczaj po lewej | czasem przeniesiony lub poszerzony |
| papier | różnej jakości | często gładszy, szybciej wchłaniający tusz |
Nie każdy zeszyt opisany jako przeznaczony dla leworęcznych ma wszystkie te cechy. Warto więc obejrzeć go przed zakupem i sprawdzić, które rozwiązania rzeczywiście zastosowano. W przypadku zwykłych zeszytów szytych, bez spirali, problem uciskającego grzbietu nie występuje, dlatego wielu leworęcznych uczniów korzysta z nich bez większych trudności.
Nauka pisania dla leworęcznych – od pierwszych szlaczków
Największe znaczenie odpowiednie materiały mają na samym początku, gdy dziecko dopiero uczy się kreślić litery. Zeszyty do nauki pisania zawierają zwykle wzory, które uczeń odwzorowuje w kolejnych kratkach lub liniach. Jeśli wzór znajduje się po lewej stronie, leworęczne dziecko zasłania go dłonią po kilku pierwszych znakach i musi co chwilę odrywać rękę od kartki, żeby spojrzeć, jak wygląda litera.
Dlatego nauka pisania dla leworęcznych bywa łatwiejsza, gdy wzory są umieszczone po prawej stronie linijki lub nad nią. Dziecko, które przez cały czas widzi wzór litery, pisze płynniej i rzadziej utrwala błędny kształt znaków. Podobnie jest ze szlaczkami i ćwiczeniami grafomotorycznymi, przy których warto obserwować, czy dziecko nie zasłania sobie rysunku do odwzorowania.
Stanowisko do pisania – kartka, światło i miejsce w ławce
Zeszyt to tylko jeden element układanki. Równie ważne jest to, jak dziecko siedzi, jak ułożona jest kartka i skąd pada światło. Kilka prostych zmian potrafi wyraźnie poprawić komfort pisania:
- Ułóż zeszyt na blacie z lekkim nachyleniem w prawo, tak żeby jego prawy górny róg był wyżej niż lewy.
- Zadbaj o to, żeby kartka leżała nieco po lewej stronie od osi ciała dziecka.
- Ustaw lampkę po prawej stronie biurka, bo światło padające z lewej rzuca cień ręki na zapisywany tekst.
- W szkolnej ławce posadź leworęczne dziecko po lewej stronie, żeby jego łokieć nie zderzał się z ręką praworęcznego kolegi.
- Zachęcaj do trzymania przyboru nieco dalej od grafitu lub stalówki, co pozwala lepiej widzieć pisany tekst.
Warto przekazać te informacje wychowawcy na początku roku szkolnego. Nauczyciele zwykle chętnie uwzględniają takie prośby, a dla dziecka różnica w wygodzie bywa odczuwalna od pierwszych dni.
Przybory, które ułatwiają pracę
Oprócz zeszytów na rynku dostępne są też inne przybory projektowane z myślą o leworęcznych użytkownikach. Nie wszystkie są niezbędne, ale niektóre mogą ułatwić codzienną naukę. Wśród nich warto wymienić:
- długopisy i pióra z szybkoschnącym tuszem, które zmniejszają ryzyko rozmazywania;
- ergonomiczne nakładki na ołówki i długopisy, pomagające ułożyć palce we właściwej pozycji;
- linijki z podziałką czytelną od prawej do lewej strony;
- nożyczki z odwróconym układem ostrzy, dzięki którym widać linię cięcia;
- temperówki przystosowane do obracania ołówka w lewą stronę.
Szczególnie nożyczki bywają niedoceniane, a zwykłe, praworęczne modele zasłaniają leworęcznemu dziecku linię cięcia i potrafią zniechęcić do zajęć plastycznych. Przybory dla leworęcznych nie rozwiążą wszystkich trudności, ale mogą oszczędzić dziecku codziennej frustracji.
Leworęczność to nie problem do naprawienia
Jeszcze kilkadziesiąt lat temu w polskich szkołach powszechnie przestawiano dzieci na pisanie prawą ręką. Dziś pedagodzy i psychologowie są zgodni, że takie działanie nie ma uzasadnienia i może przynieść więcej szkody niż pożytku. Leworęczność jest naturalnym wariantem rozwoju, a zadaniem dorosłych jest dostosowanie warunków do dziecka, a nie dziecka do warunków.
Dominacja jednej ręki ustala się zwykle w wieku przedszkolnym. Jeśli rodzice zauważają, że dziecko w wieku sześciu lat nadal używa obu rąk zamiennie albo ma trudności z wieloma czynnościami manualnymi, warto skonsultować się z pedagogiem lub poradnią psychologiczno-pedagogiczną. Specjalista oceni, jak przebiega lateralizacja i czy potrzebne są dodatkowe ćwiczenia.
Wygodny start w szkolną przygodę
Dziecko leworęczne nie potrzebuje specjalnego traktowania, ale kilka przemyślanych rozwiązań może wyraźnie ułatwić mu naukę. Odpowiedni zeszyt, właściwie ułożona kartka, światło z prawej strony i wygodne miejsce w ławce sprawiają, że pisanie staje się mniej męczące. Warto jeszcze przed rozpoczęciem roku szkolnego usiąść z dzieckiem przy biurku, obserwować, jak pisze, i sprawdzić, które z opisanych zmian przyniosą mu największą ulgę.